نکات مالیات بر ارزش افزوده - بخش اول
مقدمه نکات مالیات بر ارزش افزوده
قانون مالیات بر ارزش افزوده از تاریخ ۰۱/۰۷/۱۳۸۷ به صورت موقت و آزمایشی وارد نظام حقوقی ایران شد که در حال حاضر قانون جدید و دائمی آن از تاریخ ۱۳/۱۰/۱۴۰۰ لازمالاجرا گردیده است؛ تا به امروز طی 8 مرحله (فراخوان)، اشخاص مختلف مشمول این قانون شدهاند؛ گفتنی است از تاریخ ۰۱/۰۷/۱۳۹۵ کلیه اشخاص حقوقی با هر حجم از عرضه کالا و خدمات مشمول این قانون، مکلف به ثبتنام در نظام ارزش افزوده میباشند.
تشکیل پرونده مالیات بر ارزش افزوده (کارپوشه) در سامانۀ مودّیان
گاهی ممکن است یک شخص حقیقی چندین فعالیت اقتصادی داشته باشد که همۀ آنها مشمول پرداخت مالیات ارزش افزوده هستند. مثلاً شخصی هم فروشنده لباس است، هم رستوران دارد و هم دارای شرکت حمل و نقل می باشد. در این موارد، سازمان می تواند برای این شخص یک کارپوشه واحد ایجاد کند (بند الف ماده ۲۰ ق.م.ا.ا). در مقابل، مودّیان (اعم از حقیقی و حقوقی) نیز که دارای واحد مشمول مالیات در شعب متعدد هستند (مثل رستورانهای زنجیره ای) مکلفند از یک کارپوشه واحد استفاده کنند. برای مودّیانی نیز که مکان ثابت برای شغل خود ندارند، محل سکونت آنان، از لحاظ امور مالیاتی (تشکیل پرونده مالیاتی) ملاک اعتبار است. در مشارکتهای مدنی، اعم از اختیاری و قهری، شرکاء در هر واحد شغلی مکلفند از بین خود یک نفر را به عنون نماینده واحد شغلی انتخاب نمایند. کلیه تکالیف مالیاتی واحد شغلی مربوطه توسط نماینده صورت می پذیرد (بند پ ماده ۲۰ ق.م.ا.ا)
لزوم اطلاع رسانی مبنی بر انتقال واحد صنفی به سازمان مالیاتی
در انتقال یک واحد صنفی، شخص دارنده واحد صنفی تا اتمام انتقال، مسئولیت اجرای مقررات و تمامی تکالیف دورههای مالیاتی مربوط از جمله صدور صورتحساب، ثبت معاملات در سامانه مؤدیان و سایر تکالیف قانونی را برعهده دارد. خریدار مسئولیتی در قبال تکالیف واحد صنفی قبل از اتمام انتقال ندارد؛ مگر اینکه به موجب سند رسمی این مسئولیت را پذیرفته باشد؛
همچنین انتقالدهنده باید حداکثر ظرف ده روز سازمان را نسبت به زمان اتمام فعالیت خود مطلع سازد؛ در صورت عدم اطلاع و شروع فعالیت توسط مؤدی جدید، در پرداخت مالیات و جریمهها با وی مسئولیت تضامنی خواهد داشت
ملاک اعمال قانون مالیات بر ارزش افزوده فروشنده است
خریداران کالا و خدمات اعم از اشخاص حقیقی یا حقوقی، صرفنظر از نوع فعالیت آنها (خواه صنفی یا غیرصنفی، دولتی یا خصوصی یا تعاونی) مادامی که کالاها و خدمات غیرمعاف را از مودیان مشمول اجرای قانون تحصیل مینمایند، مکلفند نسبت به پرداخت مالیات و عوارض متعلقه وفق مقررات موضوعه اقدام نمایند؛ به عبارت دیگر، مشمول نبودن خریدار ملاک عمل نیست بلکه ملاک، مشمول بودن یا نبودن فروشنده است؛ بنابراین خریداری که مشمول نظام ارزش افزوده نیست باید مالیات ارزش افزوده را پرداخت و آن را جزء هزینههای خویش منظور نماید
عملیات مشمول مالیات بر ارزش افزوده
فعالیتها و عملیات زیر مشمول قانون مالیات بر ارزش افزوده میباشند (ماده 2)
الف) عرضه (واگذاری کالا یا ارائه خدمت به دیگری، از طریق هر نوع معامله یا عقد قانونی) در ایران؛
ب) واردات (به معنای ورود کالا یا خدمت از خارجِ کشور به قلمرو گمرکی کشور یا مناطق آزاد تجاری – صنعتی یا مناطق ویژه اقتصادی)؛
پ) صادرات (به معنای صدور کالا یا خدمت به خارج از کشور
وضعیت ارزش افزوده پرداختی عرضهکنندگان کالا و خدمات معاف
در صورتی که کالا یا خدمت عرضه شده، معاف از ارزش افزوده باشد، ارزش افزودههایی که عرضه کننده جهت تأمین مواد اولیه کالاها یا خدمات معاف پرداخت نموده است جزء اعتبار وی محسوب نشده و قابل استرداد نبوده و صرفاً به عنوان هزینه قابل قبول عرضهکننده محسوب خواهد شد (تبصره 2 و 3 ماده 8)؛ با وجود این، صرفنظر از آنکه مؤدی به عرضه کالاها و خدمات معاف یا مشمول اشتغال داشته باشد، مالیات وعوارض خرید مربوط به ماشینآلات خطوط تولید وی قابل کسر، تهاتر و استرداد میباشد (تبصره 4 ماده 8).
عرضه توأمان کالاهای معاف و غیرمعاف
مودیان مالیاتی مشمول اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده که به عرضه توام کالاها یا خدمات مشمول و معاف اشتغال دارند، مکلفند مالیات و عوارض پرداختی بابت تحصیل مواد، کالا و خرید خدمت را برای کالاها و خدمات مشمول و معاف به تفکیک تخصیص نمایند و نسبت به آن بخش از باقیمانده مالیات و عوارض ارزش افزوده پرداختی مشترک که امکان تخصیص آن میسر نمیباشد، از طریق تسهیم بر مبنای میزان فروش کالا با درآمد خدمات (مادامی که مبنای معقول و منطقی باشد) اقدام نمایند (مشروط بر اینکه نتیجه تسهیم در یک سال مالی در رابطه با کل درآمد یا فروش کالای معاف رعایت شده باشد)؛ بنابراین صرفاً مالیات و عوارض پرداختی مربوط به کالاها یا خدمات مشمول، در حساب مالیات مؤدی به عنوان اعتبار وی منظور میگردد و قابل کسر از مالیات و عوارض متعلقه خواهد بود (بند 4 بخشنامه 28004 مورخ 12/11/1388).
جمع بندی نکات مالیات ارزش افزوده
مالیات بر ارزش افزوده، یکی از انواع مالیات غیرمستقیم و منابع درآمد دولت است. مالیات بر ارزش افزوده، بر اساس مراحل مختلف تولید یک کالا یا ارائه خدمت، تعیین می شود. لازم به ذکر است که پرداخت مالیات بر ارزش افزوده به عهده مصرف کننده نهایی است. بر اساس آخرین قوانین مالیاتی سال 1401، محاسبه ارزش افزوده با استفاده از خوداظهاری مالیاتی در سامانه ارزش افزوده انجام می گردد. با توجه به مطالب بیان شده مالیات بر ارزش افزوده در حقوق کسب کار اهمیت فراوانی داشته و صاحبان کسب و کار همچنین مشاوران حقوقی باید به این موارد توجه داشته باشند.
این مطالب بخشی از نکات مالیات بر ارزش افزوده از حقوق مالیات می باشد و برای مطالعه بیشتر دراین خصوص می توانید به فصل هفتم کتاب آنچه مشاو حقوقی باید بداند تالیف دکتر فرهاد بیات مراجعه فرمایید.
برگرفته از کتاب آنچه مشاور حقوقی باید بداند
تالیف دکتر فرهاد بیات