قوانین صدور چک و وظایف صادر کننده

پیش از بررسی قوانین صدور چک و وظایف صادر کننده لازم است اشاره کنیم که تمامی قوانین صدور چک در دوره اسناد تجاری دادبانان به صورت مفصل شرح و بسط داده خواهد شد.

بند اول از قوانین صدور چک : لزوم ثبت مبلغ ، تاریخ و هویت گیرنده چک در سامانه صیاد

 بر اساس ماده (۲۱) مکرر قوانین صدور چک الحاقی ۱۳۹۷ صدور هر برگه ،چک مستلزم ثبت هویت دارنده ،مبلغ تاریخ مندرج در چک و شناسه صیادی چک در سامانه صیاد می.باشد همچنین مطابق تبصره (۱) ماده (۲۱) مکرر (اصلاحی ۱۴۰۰) در مورد برگه چک‎هایی که از دسته چک‌های ارائه شده پس از پایان اسفند ماه سال ۱۳۹۹ صادر می‌شوند تسویه چک صرفاً در سامانه تسویه چک چکاوک طبق مبلغ و تاریخ مندرج در سامانه و تنها در وجه دارنده نهائی، چک براساس استعلام از سامانه صیاد انجام خواهد شد و در صورتی‌که مالکیت آنها در سامانه صیاد ثبت نشده، باشد مشمول این قانون نبوده و بانک‌ها مکلفند از پرداخت وجه این چک‌ها خودداری نمایند بنابراین ثبت مبلغ،  تاریخ و هویت ذی‌نفع (گیرنده چک) چک‌های صادره از دسته چک‌های ارائه شده از ابتدای سال ۱۴۰۰ به بعد در سامانه صیاد ضروری است و عدم ثبت اطلاعات لازم جهت صدور یا انتقال چک در سامانه صیاد، موجب عدم پرداخت وجه چک توسط بانک خواهد شد؛ در این صورت چک یک سند مدنی بوده و صرفاً طرح شکایت، حقوقی مستند به برگ چک امکان‌پذیر است در عین حال برخی معتقدند که چک‌های صیادی جدید که مالکیت آنها در سامانه صیاد ثبت نشده است اگر چه مشمول قوانین صدور چک (Cheque Issuance rules) نیست اما مشمول قانون تجارت بوده و دارنده آن می‌تواند از امتیاز‌های سند تجاری مانند امکان توقیف اموال متعهدین، چک بدون نیاز به تودیع خسارت احتمالی در صورت وجود شرایط مقرر در قانون تجارت بهره‌مند شود.

با توجه به تبصره فوق‌الذکر چک‌های صادر شده از دسته چک‌هایی که تاریخ ارائه آنها قبل از زمان مذکور در این تبصره باشد تابع قانون زمان ارائه دسته چک بوده و بانک‌ها بدون نیاز به ثبت آن چک‌ها در سامانه صیاد نسبت به پرداخت وجه چک اقدام می‌نمایند به بیان دیگر برای صدور و دریافت چک از دسته چک‌های ارائه شده قبل از سال ۱۴۰۰، نیازی به ثبت مندرجات آن‌ها در سامانه صیاد نیست.

بند دوم قوانین صدور چک: لزوم درج علت (بابت) صدور چک در سامانه صیاد

حسب آیین‌نامه اجرایی ماده (۶) قانون صدور چک برای چک‌های صادره با مبالغ بالاتر از یک میلیارد ریال برای اشخاص حقیقی دارای حساب تجاری یا غیرتجاری و بیش از ده میلیارد ریال برای اشخاص حقیقی و حقوقی دارای حساب جاری، تجاری لازم است فیلد بابت بر روی چک و در سامانه صیاد تکمیل شود برای مبالغ،کمتر این موضوع اختیاری است.

بند سوم قوانین صدور چک: محدودیت صدور چک صرفاً تا سقف اعتبار مجاز محاسبه شده توسط سامانه صیاد

مطابق بند پایانی ماده (۲۱) مکرر قوانین صدور چک (الحاقی ۱۳۹۷) مبلغ چک نباید از اختلاف سقف اعتبار مجاز و تعهدات چک‌های تسویه نشده بیشتر باشد و در صورت اجرایی شدن این بند رعایت این حکم قانونی می‌بایست توسط سامانه صیاد احراز شده و بعد از آن ثبت اطلاعات محقق شود؛ براین اساس هر مشتری صرفاً می‌تواند در حدود سقف اعتبار مجاز محاسبه شده توسط سامانه صیاد چک صادر نماید؛ یعنی سامانه صیاد از صدور چک بیشتر از سقف اعتبار مجاز مشخص شده، مشتری با در نظر گرفتن چک‎های در راه (صادره وصول نشده ) جلوگیری می‌نماید شایان ذکر است این موضوع تاکنون در سامانه صیاد اجرایی نشده است.

بند چهارم ممنوعیت صدور چک و پشت نویسی چک در وجه حامل

 بر اساس تبصره (۱) ماده (۲۱) مکرر قوانین صدور چک (چک اصلاحی ۱۴۰۰ ) صدور و پشت‌نویسی چک‌های صیادی جدید بنفش رنگ در وجه حامل ممنوع است لازم به ذکر است همچنان صدور چک در وجه حامل برای دسته چک‌های ارائه شده قبل از سال ۱۴۰۰ امکان‌پذیر است.

بند پنجم قوانین ممنوعیت صدور چک برای اشخاص دارای چک برگشتی رفع سوءاثر نشده معسر و ورشکسته

طبق ماده (۲۱) مکرر قوانین صدور چک الحاقی ۱۳۹۷ بانک مرکزی مکلف بوده است ظرف مدت دو سال پس از لازم‌الاجراء شدن این قانون امکانات لازم را در سامانه صیاد به نحوی فراهم آورد که از دریافت دسته چک و صدور چک جدید در سامانه صیاد و استفاده از چک موردی توسط اشخاص ورشکسته معسر از پرداخت محکوم‌به یا دارای چک برگشتی رفع سوءاثر نشده جلوگیری شود؛ بر این اساس در صورت برگشت شدن یکی از چک‌های صادره و شمول سوءاثر نسبت به آن ثبت صدور چک جدید برای صادرکننده در سامانه صیاد امکان‌پذیر نخواهد بود. با توجه به تبصره (۲) ماده (۲۱) مکرر شخصی که دارای چک برگشتی رفع سوءاثر نشده است به وکالت و نمایندگی از سایرین نیز نمی‌تواند چک جدیدی صادر نماید بنابراین چنان‌چه یکی از چک‎های شخصی مدیر عامل شرکتی برگشت خورده و سوءاثر محسوب شود فرد مذکور امکان امضا و صدور چک از طرف شرکت را نیز تا زمان رفع سوءاثر ازچک خود نخواهد داشت.

برگرفته ازفصل ششم حقوق تامین اجتماعی کتاب آنچه مشاور حقوقی باید بداند

تالیف دکتر فرهاد بیات

برای کسب اطلاعات در خصوص دوره‌های کاربردی حقوقی دادبانان با همکاران ما در ارتباط باشید.