اهمیت نوشتن توافقات
بهتر است طرفین قرارداد توافقات خویش را مکتوب کنند، نوشتن توافقات فواید متعددی دارد از جمله اینکه بیانگر میزان جدیت اشخاص در اجرای تعهدات است، گاه از سوءتفاهمها جلوگیری میکند، گاه مانع فراموشی توافق است و همچنین بهترین دلیل برای اثبات واقعیت است؛ به همین دلیل گفته میشود: نوشته بهترین شاهد است؛ به عنوان مثال در قراردادنویسی فروش ملک با سند عادی رایج است که بندی در خصوص زمان و مکان تنظیم سند رسمی ذکر میشود و گاه فروشنده با خریدار تماس گرفته و تقاضا دارد که به علت آماده نشدن اسناد لازم جهت تنظیم سند رسمی یک روز دیرتر در دفترخانه حاضر شود و خریدار نیز این تقاضای شفاهی و تلفنی را میپذیرد اما فروشنده برخلاف توافق جدید در همان تاریخ مندرج در مبایعهنامه در دفترخانه حاضر شده و به علت عدم حضور خریدار از دفترخانه گواهی عدم حضور دریافت کرده و به استناد ضمانت اجرای پیشبینی شده در قرارداد اظهارنامه فسخ برای خریدار ارسال میکند؛ موضوع اخیر در جایی که ملک افزایش قیمت ناگهانی داشته و فروشنده خود را زیان دیده میبیند بیشتر اتفاق میافتد؛ بنابراین بهتر است که هرگونه تغییر در زمان یا مکان دفترخانه در پشت مبایعهنامه کتباً درج شده و به امضای طرفین برسد؛ حتی اگر فروشنده قصد فریب هم نداشته باشد نوشتن این تغییر ضروری است، زیرا اگر فروشنده در تاریخ جدیدی که به طور شفاهی توافق شده حاضر نشود حضور خریدار هم فایدهای ندارد و وی نمیتواند گواهی عدم حضور دریافت کند چرا که در تاریخ مندرج در مبایعهنامه عادی در دفترخانه حاضر نشده است و ادعای خریدار مبنی بر توافق شفاهی و تغییر تاریخ نزد سردفتر ملاک عمل نخواهد بود.
نوشته عادی و الکترونیکی هم معتبر است:
نوشته برای نوشتن توافقات اصولاً لزومی ندارد که رسمی باشد بلکه نوشته عادی هم معتبر است (مفهوم مخالف مواد ٤٧ و ۴۸ قانون ثبت) البته سند رسمی امتیازاتی دارد که سند عادی فاقد آن است؛ هم چنین اصولاً لزومی ندارد که سند کاغذی باشد بلکه سند الکترونیکی هم معتبر است مانند پیامک در خصوص اعتبار پیامک و ایمیل رجوع کنید به فصل هشتم از کتاب " آنچه مشاور حقوقی باید بداند" (حقوق تجارت الکترونیکی)
موانع گرفتن نوشته از مخاطب
گاه گرفتن نوشته برای نوشتن توافقات با توجه به ملاحظات عملی دشوار است؛ مانند اینکه مدیرعاملی به کارمند خویش دستور شفاهی دهد که به جای وی سندی را امضاء کند؛ در این موارد بهتر است کارمند برای ایجاد دلیل موضوع را کتباً از وی استعلام کند مانند اینکه در قالب نامه یا پیامکی از وی سؤال کند که منظور از امضای سند فلان سند خاص است؟ یا پس از انجام کار طی نامهای خطاب به رئیس خویش چنین بنویسد؛ مدیر عامل محترم جناب آقای ......... عطف به دستور شفاهی حضرت عالی مبنی بر امضای قرارداد ........ و تحویل آن به شرکت .......... دستور اخیر در تاریخ ....... انجام شد و سپس نامه اخیر را تحویل دبیرخانه داده و ثبت کند تا در صورتی که بعداً دستوردهنده منکر چنین دستوری شد کارمند بتواند از خویش دفاع کند.
معتبر بودن قرارداد شفاهی
اگرچه نوشتن قرارداد جهت نوشتن توافقات موجب کاهش اختلافات و دعاوی میشود و در کتاب حاضر بر اهمیت آن تأکید شده است ولی قراردادهای شفاهی هم اصولاً معتبر بوده و در صورت اثبات منشأ اثر هستند اگرچه اثبات آنها گاه دشوار است؛ از مهمترین متون قانونی که صراحتاً بر اعتبار قرارداد شفاهی تأکید نموده است، ماده ۷ قانون کار است مطابق ماده اخیر یک قرارداد کار ممکن است کتبی یا شفاهی باشد؛ بنابراین اگر کارفرمایی با کارگر خویش قرارداد کتبى منعقد نکند ولی کارگر بتواند به استناد سایر ادله نظیر رد شدن بیمه یا واریز حقوق از حساب کارفرما به حساب کارگر یا گزارش بازرسی اداره کار یا (شهادتنامه رابطه کارگری و کارفرمایی را اثبات کند از تمام مزایای قانونی بهرهمند خواهد شد؛ بنابراین فقدان قرارداد کتبی به منزله فقدان قرارداد نیست.
اهمیت قالب و عنوان قرارداد
با توجه به هدف از انعقاد عقد و صلاحیت و ویژگیهای طرف قرارداد و هم چنین آثار قانونی هر یک از عقود معین، باید قالب قانونی مناسبی برای توافقات انتخاب شود؛ اگرچه طرفین در انتخاب قالب و نوع قرارداد اصولاً آزاد هستند ولی پس از انتخاب قالب قانونی احکام خاصی بر رابطه آنها بار میشود که ممکن است یکی از طرفین یا هر دو از آن ناآگاه باشند؛ به عنوان مثال شخصی صاحب یک مغازه میوهفروشی است، حال چنانچه مالک اخیر بخواهد با شخص دیگری به نام الف در خصوص این ملک قراردادی منعقد کند ممکن است الف را استخدام کند یا با وی شریک شود و یا ملک را به او اجاره داده و از وی مالالاجاره دریافت کند، هر یک از عقود سهگانه اخیر دارای احکام خاص خویش هستند که میتواند حقوق و تکالیف متفاوتی را برای طرفین ایجاد کند؛ به عنوان مثال در قرارداد کار الف مستحق سنوات و عیدی است و کارفرما باید او را بیمه کند در حالی که در قرارداد شراکت یا اجاره چنین تعهداتی وجود ندارد؛ مثال رایج دیگر در خصوص نوع و قالب قرارداد، انتخاب قالب مبایعهنامه یا قولنامه در معاملات املاک است که آثار متفاوتی نسبت به یکدیگر دارند.
در اهمیت کتابت همین بس که بلندترین آیه قرآن بر نوشتن توافقات تأکید و توصیه نموده است آیه ۲۸۲ بقره از منظر حرفه وکالت هم اعتقاد دارم یک خط در قرارداد برای احقاق حق، گاه بهتر است از ۱۰۰ صفحه لایحهای که بهترین وکیل شهر بنویسد.
برای مطالعه بیشتر در خصوص حقوق قراردادها و موارد مربوط به آن به فصل دوم از کتاب "آنچه مشاور حقوقی باید بداند" تألیف دکتر فرهاد بیات انتشارات دادبانان دانا مراجعه فرمایید.