نکاتی در مورد حقوق کار
نکاتی در مورد حقوق کار
دکتر فرهاد بیات (مؤلف و مدرس حقوق کسب و کار)
نسخههای قرارداد کار
طبق تبصره ماده 10 قانون کار، قرارداد کار باید در چهار نسخه تنظیم شود که یک نسخه از قرارداد برای کارفرما، کارگر، اداره کار و شورای اسلامی کار است؛ منتها ماده اخیر ضمانت اجرا نداشته و معمولاً کارفرمایان قرارداد را صرفاً در یک نسخه تنظیم میکنند.
اهمیت بستن قرارداد کتبی با کارگر
پیش از بررسی ابعاد حقوق کار اشاره کنیم که معمولاً بهتر است که کارفرما با کارگر قرارداد مکتوب کار منعقد کرده و آن را به مدت زمان معینی محدود کند تا با اتمام مدت قرارداد بتواند نسبت به ادامه همکاری یا قطع آن تصمیمگیری نماید؛ اما در عمل، گاه کارفرمایان به تصور اینکه نداشتن قرارداد مکتوب به نفع آنها است از نوشتن قرارداد کار خودداری میکنند در این موارد چنانچه کارگر بتواند به استناد سایر ادله رابطه کاری را اثبات کند و طبیعت کار وی جنبه مستمر داشته باشد (مانند حسابدار یا مسئول دفتر)، قرارداد کار دائمی محسوب میشود (تبصره 2 ماده 7 قانون کار؛ رأی 214-27/3/1392 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری)؛ بنابراین کارفرما حق قطع ارتباط با چنین کارگری را ندارد؛ چنانچه کارفرما، کارگر اخیر را اخراج کند، کارگر میتواند با مراجعه به اداره کار، حکم بازگشت به کار بگیرد و در صورت امتناع کارفرما از اجرای حکم، مکلف است حقوق کارگر را تا تحقق یکی از عوامل خاتمه دهنده به قرارداد کار (از قبیل بازنشستگی ، از کارافتادگی، فوت کارگر یا استعفا وی) به او بپردازد.
تبدیل قرارداد دائم به موقت
کارفرمایان فاقد قرارداد کتبی، ممکن است بعد از اطلاع از اشتباه اخیر خویش، با کارمند، قرارداد موقت کار منعقد کنند تا از خطر اخیر رهایی یابند؛ منتها در عمل ممکن است کارمند قرارداد را امضاء نکرده و یا در صورت امضاء با اثبات اینکه قرارداد در ابتدا دائمی بوده است وکارفرما بعداً این قرارداد را تهیه نموده و به وی تحمیل نموده است، کارفرما را با مشکل مواجه نماید؛ در هرحال بهتر است کارفرمایان در همان ابتدا با کارگر قرارداد کار مکتوب موقت امضاء نمایند.
حداقل زمان قرارداد کار
مدت قرارداد کار، هیچ حداقلی ندارد و قرارداد یک روزه هم صحیح و معتبر است.
ضرورت تمدید کتبی و یا ممانعت از حضور کارگر پس از اتمام مدت قرارداد
اگر قرارداد کار برای مدت سه ماه از اول سال 99 لغایت پایان خرداد 99 منعقد گردد و کارگر یک روز پس از اتمام قرارداد کتبی، مشغول به کار شود، قرارداد کار اخیر به مدت مشابه قرارداد قبلی (یعنی سه ماه) تا پایان شهریور 99 تمدید میگردد (رأی 371-372-28/5/1392 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری)؛ حال چنانچه قرارداد کتبی وجود نداشته و کارگر پس از اتمام قرارداد دوم، اول مهر ماه نیز مشغول به کار شود، قرارداد موقت کار تبدیل به قرارداد دائم میگردد (رأی 158-159 مورخ 21/1/1400 هیأت عمومی دیوان عدالت اداری)؛ بنابراین کارفرما باید در صورت تمایل به تمدید، قرارداد را کتباً تمدید و به مدت مورد نظر محدود نماید و در صورت عدم تمایل به تمدید قرارداد، تمهیداتی بیاندیشد که از ورود کارگر به کارگاه پس از پایان قرارداد جلوگیری شود.
شرط محرمانگی یا عدم رقابت در قرارداد کار
در قرارداد کار میشود شروطی که مخالف قواعد آمره قانون کار نباشد پیشبینی نمود مثلاً میشود شرط کرد که کارمند متعهد به رازداری در خصوص اطلاعات شرکت است (شرط محرمانگی) یا شرط کرد که کارمند حق رقابت با موضوع فعالیت کارفرما را ندارد و نمیتواند موضوع فعالیت کارفرما را به صورت شخصی یا از طریق تأسیس شرکت انجام دهد؛ البته برخلاف شرط محرمانگی که میتواند تعهد دائمی باشد، تعهد به عدم رقابت اصولاً باید محدود به مهلت متعارفی باشد (مثلاً یک سال).
(به نقل از کتاب صفر تا صد حقوق کسب و کار؛ انتشارات دادبانان دانا؛ تألیف دکتر فرهاد بیات)